Spis treści
Na owe czasy osiedle było nowoczesne, na pewno urbanistyka nieporównywalna do współczesnych, duże odstępy między blokami, które z czasem zmieniły się w park. Widne kuchnie z oknem, co nie było standardem. W każdej klatce winda - również na owe czasy nowoczesna, bez wewnętrznych dwudzielnych drzwiczek jak w latach 60. - wspomina jeden z mieszkańców.
Blok przy Marsylskiej 3 - stumilionowe mieszkanie
Lokalizacja - Warszawa, Mokotów, osiedle Stegny, ulica Marsylska 3. Cena za metr: 13 tys. zł. Budowa - 1974 rok, liczba pięter: 12. Blok jak blok, wtedy powstawało ich w całej Polsce mnóstwo - wszystkie podobne do siebie. A jednak nie. W tym zwykłym bloku jest bowiem milionowe mieszkanie spółdzielcze, jakie wybudowano w Polsce Ludowej.
Tablica upamiętniająca ten fakt umieszczona została nawet przy wejściu do pierwszej klatki schodowej. To nie tylko milionowe mieszkanie PRL.
Jest ono jednocześnie 15.000 mieszkaniem przekazanym w tym czasie przez spółdzielczość mieszkaniową m. st. Warszawie - głosi napis na tabliczce.
i
Z tablicy dowiadujemy się też, że budynek wykonany został przez Kombinat Budownictwa Miejskiego Warszawa - Południe. Jest i data: grudzień 1974.
Nazwy ulic od ciepłych krajów - a może chodziło o to, by były spójne?
Twórcy bloga warszawa.fandom.com przypominają: Ulica pojawia się po raz pierwszy na planie Warszawy z roku 1973. Powstała wraz z zabudową osiedla Stegny na dawnych terenach rolniczych.
A na stronie ulicetwojegomiasta.pl czytamy: Marsylska powstała w latach 70 XX w. podczas budowy osiedla z wielkiej płyty. W związku z tym, że było ono najbardziej wysunięte na południe, ulicom nadano nazwy kojarzące się z ciepłymi krainami.
Dlatego są tu też ulice Soczi, Batumi, Kaukaska czy Maltańska. Marsylska zaś biegnie od ul. Śródziemnomorskiej i kończy się ślepo. Jest zamknięta szlabanem - dalej dostęp mają tylko członkowie spółdzielni oraz służby ratunkowe. Tak jest od 2019 roku.
Stegny, pierwsze osiedle z elementów z Fabryki Domów na Służewcu
Stegny były pierwszym osiedlem w Warszawie o budynkach zmontowanych z prefabrykowanych elementów wielkowymiarowych, wyprodukowanych w Fabryce Domów na Służewcu. Montaż pierwszego budynku rozpoczął się w październiku 1971. Projekt konstrukcji wykonali Stanisław Hauler i Marek Wilbik.
Za projekt bloków nr 3, 5, 7 i 9 odpowiadają Jadwiga Grębecka i Jan Szpakowicz. Powstały w latach 1971-1976. Natomiast projekt całego zespołu osiedli Stegny w Warszawie nadzorował Romuald Tadeusz Welder. To on też współprojektował rozebrany w 2024 biurowiec Curtis Plaza.
Osiedle zajmuje 75 hektarów. Zaplanowano tu 8057 mieszkań o łącznej powierzchni użytkowej 368 385 metrów kwadratowych i urządzeń użytkowych, jak szkoły czy przedszkola, o powierzchni 70 000 mkw. Projektowane metraże mieszkań to:
- M2 – 31,5 m²,
- M3 – 42,2 m²,
- M4 – 53,0 m²,
- M5 – 63,6 m² - 67 mkw
Mieszkania nawet czteropokojowe
Dokładny podział przybliża jeden z dawnych lokatorów, Pan Paweł: W bloku Marsylska 3 są dwie klatki. W pierwszej na każdej kondygnacji są mieszkanie 3-pokojowe - 56 m2, kawalerka 35 m i 4-pokojowe około 67 m². Druga klatka to 2 x 56m² + 4 x 35m2, do tego w każdej klatce winda - również na owe czasy nowoczesna, bez wewnętrznych dwudzielnych drzwiczek jak w latach 60. - opisuje.
Miało tu zamieszkać ok. 30 tys. osób, czyli mniej więcej tyle, ile planowano na osiedlu Tysiąclecia w Katowicach. W roku 1970 projekt osiedla otrzymał nagrodę Ministra Budownictwa. Stanęło ok. 100 budynków. Wszystkie mieszkania miały kuchnie z oknem - rzecz wcale nieoczywista w tamtych czasach - i balkony lub loggie (na parterze - balkony typu francuskiego).
Podczas projektowania osiedla nie przewidziano komunikacji samochodowej wewnątrz niego, a parkingi przy budynkach projektowano przy założeniu 70 samochodów na 1000 mieszkańców. Plany podwojenia tej liczby przez wzniesienie parkingów kilkupoziomowych nie zostały zrealizowane.
Pan Paweł wspomina jeszcze:
Na owe czasy osiedle było nowoczesne, na pewno urbanistyka nieporównywalna do współczesnych, duże odstępy między blokami, które z czasem zmieniły się w park. Równomierne rozmieszczone 4 mini centra handlowe, każde z apteką, sklepem spożywczym i sklepem tekstylno-przemysłowym, były też usługi typu fryzjer. W osi centralnej na ul św. Bonifacego zatrzymywało się kilka linii autobusowych, w osiedlu były dwie szkoły podstawowe i przychodnia lekarska choć ta ostatnia powstała z opóźnieniem. W porównaniu z nieco starszym sąsiednim osiedlem Sadyba - kuchnie tu już były doświetlone, z własnym oknem.
i
Co jeszcze ciekawego jest w tym wielkim, peerelowskim osiedlu? Np. to, że zastosowano tu elementy wielkopłytowe systemu szczecińskiego, a osiedle zaprojektowane zostało z wymuszonym przewiewem na osi północ-południe, co osiągnięto przez odpowiednie usytuowanie budynków i zieleń wysoką.
Centrum osiedla stanowi ośrodek handlowo-usługowy otoczony 11-kondygnacyjnymi punktowcami i grupą sześciu 16-kondygnacyjnych.
i
Pas zieleni oddziela też najwyższe budynki od promieniście ustawionych grup niższych, 4-kondygnacyjnych budynków. To tu są przedszkola i urządzenia sportowe. Jego zadaniem też jest przewietrzanie osiedla. Od strony zachodniej osiedle przed zimnym powietrzem osłaniają długie budynki 11-kondygnacyjne. Centrum osiedla z założenia o wielkomiejskim charakterze różni się od bardziej kameralnej zabudowy w zespołach 4- i 11-kondygnacyjnych.
Warto dodać, że w czerwcu 2025 r. osiedle otrzymało komunikację szynową w postaci tramwaju.
Marsylska 3 - projekt Jadwiga Grębecka i Jan Szpakowicz. Zdjęcia
12
