Milanówek: z letniska w willowisko
Na przełomie XIX i XX wieku w Milanówku, podwarszawskim mieście-ogrodzie zaczęły wyrastać wille. Po parcelacji tutejszych terenów co bogatsi Warszawiacy kupowali tu działkę i budowali dom letni. Lokalizacja była bardzo dogodna, bo miasto znajdowało się przy Drodze Żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej. Wkrótce miasto umocniło swoją renomę jako główne letnisko Warszawy. Niewielką drewnianą willę postawił tu m.in. Bolesław Prus.
Zobacz także: Ich puste wille popadają w ruinę. Kiedyś mieszkali tu najbogatsi Polacy, aktorzy, fabrykanci
Klimat i urok miejsca sprawiły jednak, że w końcu znaczna część warszawskich letników osiadła tu na stałe, a swoje sezonowe domy przebudowali na miejskie wille, nierzadko zlecając projekty świetnym i modnym warszawskim architektom. Jako że mieszkała tu śmietanka świata sztuki, architekci często przyjmowali zlecenia po znajomości, od przyjaciół.
i
I tak w Milanówku stanęły m.in.:
- willa Jankota/Janrata (1926) - dla rejentowej Konstancji Nieznańskiej zaprojektował sam Bohdan Pniewski, architekt władzy i najważniejszych gmachów stolicy,
- willa Mironówka (1913) - dla malarza Piotra Krasnodębskiego projektowali Czesław Przybylski (architekt gmachów, teatrów, Domu bez kantów i przedwojennego dworca głównego Warszawy) ze Zdzisławem Kalinowskim,
- willa Sulima/pod Matką Boską (ok. 1915) - projektował Oskar Sosnowski, autor monumentalnych świątyń w całej Polsce,
- willa Matulinek (1910) - dla fabrykanta Singera zaprojektował Jan Heurich młodszy, autor m.in. Domu pod Orłami w Warszawie i szeregu dworów i willi, późniejszy minister kultury i sztuki.
Choć Pniewski i Przybylski byli jednymi z prekursorów modernizmu w Polsce, tu projektowali jeszcze tradycyjnie. W Milanówku o dość konserwatywnej architekturze przeważał historyzm oraz domy wzniesione w tzw. stylu narodowym.
Zobacz także: Willa Pniewskiego w Warszawie. W dawnej loży masońskiej dziś jest Muzeum Ziemi. Mieszkał tu znany architekt
Pod koniec XIX i w pierwszej połowie XX wieku powstało tu łącznie kilkaset willi i domków. Kilkadziesiąt z nich zostało indywidualnie wpisanych do rejestru zabytków. 388 wpisano zbiorczo jako zespół urbanistyczno-krajobrazowy. Dziś zabytkiem jest również kościół św. Jadwigi z 1912 roku. Pracował przy nim m.in. inwestor willi Mironówka, malarz Piotr Krasnodębski.
Trzeba jednak dodać, że duża część willi wciąż czeka na konserwację.
i
Jedwab i Mały Londyn
Nowsza historia Milanówka to nie tylko wille. Miasto-ogród miało też oddzieloną od części mieszkalnej część przemysłową. W latach 20. uruchomiono tu produkcję jedwabiu w Centralnej Doświadczalnej Stacji Jedwabniczej, po wojnie działającej jako Zakłady Jedwabiu Naturalnego "Milanówek".
W czasie wojny w kościele pw. św. Jadwigi ukryto natomiast urnę z sercem Fryderyka Chopina, która dotąd spoczywała w warszawskim kościele Świętego Krzyża. W czasie powstania miasto zyskało natomiast przydomek Mały Londyn - to tu bowiem swoją siedzibę miały najważniejsze organy Polskiego Państwa Podziemnego.
Zobacz najpiękniejsze zabytkowe wille Konstancina-Jeziorny:
44
