Spis treści
Baldachim z drewnianych listew
W samym sercu Logroño, tuż przy dawnej fabryce tytoniu, która dziś mieści parlament regionu La Rioja, wąskie przejście zyskało nową funkcję. W ramach festiwalu Concéntrico – międzynarodowego wydarzenia poświęconego architekturze i wzornictwu, organizowanego w mieście od 2015 roku – powstała tymczasowa instalacja Los Sábados. Projekt nie zmienił charakteru miejsca, ale skupił się na wydobyciu jego potencjału. Codziennie przejściem przechodzą setki mieszkańców. Drewniane zadaszenie przyniosło im cień, pozwoliliło zwolnić tempo i na chwilę zatrzymać się w drodze. Jego forma przywołuje skojarzenia hiszpańskich toldos – lekkich osłon rozpinanych nad ulicami, które od pokoleń chronią przed palącym słońcem.
Czytaj także: Michał Sikorski z pracowni TŁO: Projekt rozbudowy Muzeum Architektury nie jest niszą ani novum. To główny nurt architektury
Konstrukcja została zbudowana z drewnianych listew wyciętych zarówno z nowych, jak i odzyskanych płyt warstwowych. Elementy nawleczono na stalowe pręty, a następnie rozpięto pomiędzy fasadami za pomocą rozpór pracujących na ściskanie. Dzięki temu całość odbyła się bez ingerencji w zabytkową tkankę miasta – nie wymagała kotwienia ani wiercenia w murach. Ażurowy dach filtruje światło, które wraz z wędrówką słońca nieustannie zmienia układ cieni.
Integralnym elementem realizacji są również kamienne krawężniki wykorzystane jako proste siedziska. W połączeniu z zadaszeniem tworzą podstawową miejską infrastrukturę: miejsce oferujące cień, odpoczynek i chwilę wytchnienia od temperatur. Równie istotna jak sama forma jest logika działania projektu. Los Sábados zaprojektowano jako instalację całkowicie odwracalną. Po zakończeniu festiwalu stalowe rozpory można zdemontować i wykorzystać ponownie, a wypożyczone krawężniki wracają do miejskiego magazynu, by służyć w kolejnych realizacjach.
Podcienie otaczające kościoły
Architekci z pracowni TŁO inspirowali się polską tradycją architektoniczną. W instalacji odwołali się do sobót – charakterystycznych podcieni otaczających drewniane kościoły, które przez stulecia pełniły rolę schronienia dla pielgrzymów i wiernych przybywających z odległych miejscowości. Zanim niedzielna msza stała się łatwo dostępna, wielu z nich docierało do świątyni już dzień wcześniej. Zadaszone galerie pozwalały przeczekać deszcz, odpocząć po długiej drodze lub spędzić noc pod dachem. Do dziś można je zobaczyć m.in. przy kościele św. Michała Archanioła w Dębnie Podhalańskim oraz przy drewnianej świątyni w Sękowej.
Czytaj także: Inspiracją był "Czarnoksiężnik z Krainy Oz". Żółta ścieżka prowadzi do historycznej kaplicy
Najważniejsza nie była jednak ich architektoniczna forma, lecz społeczna funkcja. Soboty tworzyły przestrzeń otwartą dla każdego, miejsce, w którym można było znaleźć schronienie bez konieczności uzasadniania swojej obecności. Tę samą ideę twórcy przenieśli do Logroño, z tą różnicą, że dostosowali ją do lokalnego klimatu.
Nieprzypadkowo instalacja nosi nazwę Los Sábados, czyli po prostu „Soboty”. Drewniane listwy układają się w lekkie, ażurowe przekrycie, które – niczym gontowy dach historycznych kościołów – operuje drewnem jako podstawowym materiałem. Zamiast jednak odprowadzać wodę, filtruje promienie słoneczne, tworząc przyjazny mikroklimat bez użycia jakichkolwiek aktywnych systemów chłodzenia. Jak podkreślają autorzy projektu:
Do Logroño chcieliśmy przywieźć kawałek polskiej gościnności — takiej, która przed pogodą daje schronienie każdemu wędrowcowi, bez pytania, po co przyszedł. To logika polskich sobót, i to ją przenosi nasza instalacja.
Tymczasowe instalacje w skali 1:1
Organizowany w Logroño festiwal co roku zamienia place, dziedzińce i wąskie uliczki historycznego centrum w przestrzeń architektonicznych eksperymentów. Zaproszone pracownie z różnych krajów realizują tu tymczasowe instalacje w skali 1:1, testując nowe sposoby korzystania z przestrzeni publicznej i proponując rozwiązania, które mogłyby funkcjonować także poza festiwalem.
W programie wydarzenia regularnie pojawiają się również polscy projektanci. Dwa lata temu Jacek Wielebski z Traffic Design wykorzystał jedyny zachowany fragment wyburzonego budynku, przekształcając starą ścianę w punkt wyjścia do nowej interwencji przestrzennej. W 2022 roku Paweł Grobelny stworzył serię oszczędnych w formie mebli miejskich ustawionych przed ratuszem, a pracownia BudCud pokazała instalację Miejskie Sadzonki, w której zwróciła uwagę na problem znikającej zieleni podczas pozornych procesów rewitalizacji.
Za tegorocznym projektem Los Sábados stoją architekci Michał Sikorski i Filip Pawłowski z pracowni TŁO. Realizacja powstała we współpracy z Instytutem Polskim w Madrycie, Instytutem Przemysłów Kreatywnych oraz Instytutem Adama Mickiewicza w ramach programu „Kultura Polska na Świecie 2026”. Instalacja wpisuje się w rozwijany przez pracownię cykl badań nad przestrzennymi „tkaninami” tworzonymi z elementów sztywnych – konstrukcjami, które dzięki odpowiedniemu układowi materiału potrafią jednocześnie budować przestrzeń, filtrować światło i reagować na warunki otoczenia.
