Spis treści
Pawilon Polski w Dubaju autorstwa WXCA
Podczas Wystawy Światowej Expo Dubaj 2020 nasz kraj zaprezentował budynek, który wzbudził duże zainteresowanie: Pawilon Polski projektu pracowni WXCA. Koncepcja WXCA, nagrodzona w konkursie zorganizowanym w 2018 r. przez Polską Agencję Inwestycji i Handlu we współpracy z SARP-em, zakładała nowoczesny drewniany pawilon o czytelnej, geometrycznej formie, z umieszczonymi wewnątrz i na zewnątrz instalacjami kinetycznymi przypominającymi ptaki w locie. W ten kreatywny sposób projektanci odnieśli się do hasła „mobilność”.
Proponując taką formę pawilonu oraz użyte w nim materiały, chcemy zachęcić do refleksji nad przetwarzaniem natury, relacją pomiędzy środowiskiem naturalnym i zbudowanym oraz rolą człowieka w ich kształtowaniu
– wyjaśniał nam w 2021 r. Michał Czerwiński, współautor projektu z WXCA.
Xylopolis – Centrum Sztuki i Nauki o Drewnie. Pierwsza koncepcja
Kilka lat później to właśnie Pawilon Polski stał się inspiracją dla pierwszej koncepcji architektonicznej Xylopolis. Ale zanim zaczęto myśleć o budynku, najpierw powstała idea. Pomysł utworzenia Xylopolis (wtedy pod nazwą Drewnopolis) przedstawił władzom województwa podlaskiego na początku 2018 r. prezes Fundacji Grupy Unibep Unitalent wraz z Polską Agencją Inwestycji i Handlu. Pierwotnie chodziło o prezentację regionalną na EXPO 2020, jednak pomysł szybko ewoluował. Już wkrótce mówiło się o przeniesieniu Pawilonu Polskiego na Podlasie po zakończeniu EXPO 2020 i stałej ekspozycji, a w 2023 r. zdecydowano, że powstanie całkiem nowy obiekt, inspirowany jedynie projektem WXCA.
– Bogactwem naszego regionu jest drewno i las. Dlatego stoi przed nami wyzwanie: jak z tych naturalnych zasobów czerpać mądrze, jak w oparciu o nie kreować rozwój gospodarczy m.in. w sferze budownictwa, turystyki, a jednocześnie zapewnić środowisku właściwą ochronę, dbać o świadomość ekologiczną mieszkańców (...). Chcielibyśmy, aby centrum to była instytucja pokazująca nie do końca wykorzystany potencjał naszego województwa
– wyjaśniał kilka lat temu marszałek Artur Kosicki.
Xylopolis zaplanowano jako nowoczesny obiekt kultury zajmującym się tematyką drewna: jego znaczenia w cywilizacji ludzkiej, roli, jaką odgrywa w nauce, technologii i sztuce, a także kwestii ekologicznych związanych ze zrównoważonym rozwojem. Jako jedną z inspiracji, jeśli chodzi o profil działalności, wskazano warszawskie Centrum Nauki Kopernik. Obiekt miał też służyć promocji regionu.
Koncepcję architektoniczną obiektu stworzyła w 2023 r. pracownia WXCA – autorzy Pawilonu Polskiego. Miał to być drewniany obiekt o powierzchni ok. 8000 m², mający formę „rozszerzającej się ku górze, modułowej konstrukcji, dla której ramą jest instalacja kinetyczna wyobrażająca lecące stado ptaków”. Istotne było eksponowanie walorów estetycznych drewna – pawilon Xylopolis sam miał być eksponatem, a jego otoczenie zaplanowano tak, by harmonijnie łączył się z przyrodą dookoła. Miały się tam znaleźć m.in.:
- wieża widokowa,
- tężnia solankowa,
- ogrody tematyczne,
- park sztuki.
W samym pawilonie planowano trzykondygnacyjne otwarte atrium, które miało stać się miejscem prezentowania wystawy stałej. Do Xylopolis trafić miały prezentowana w Dubaju instalacja artystyczna „Stół polski”, a także stworzony na potrzeby Wystawy Światowej obraz Leona Tarasewicza.
Kłopoty z lokalizacją i finansowaniem
Dla obiektu rozpatrywano trzy lokalizacje: kampusy Politechniki Białostockiej i Uniwersytetu w Białymstoku oraz Podlaskie Muzeum Kultury Ludowej w Wasilkowie. Ostatecznie wybrano tę ostatnią. Pod inwestycję przeznaczono teren o powierzchni ok. 4 ha, zaś otwarcie pawilonu zapowiedziano na 2027 r.
Już na początku 2025 r. jasne było jednak, że tak gładko nie pójdzie. Wybrana działka zaczęła być krytykowana przez część przedstawicieli urzędu marszałkowskiego jako m.in. pozbawiona niezbędnej infrastruktury. Wskazywano także możliwe problemy z własnością części gruntów.
Problemem okazały się także prognozowane koszty. Choć początkowo szacowano, że projekt uda się zrealizować za ok. 55 mln zł, kwota ta szybko urosła do ok. 200 mln zł. Nawet mimo założenia, że uda się pozyskać 85% unijnego dofinansowania, dla władz województwa był to zwyczajnie zbyt duży wydatek. Realizacja Xylopolis utknęła.
Nowa lokalizacja i nowa koncepcja. Trwa konkurs architektoniczny
W maju 2025 r. władze województwa podlaskiego poinformowały, że Xylopolis powstanie, jednak w innej lokalizacji – w Hajnówce, na uzbrojonych miejskich terenach o powierzchni ok. 7 ha, znajdujących się przy wylocie z Hajnówki w stronę Puszczy Białowieskiej (ul. Dowgirda). Zapowiedziano koszt inwestycji na poziomie ok. 100 mln zł (wersja podstawowa, z możliwością późniejszej rozbudowy) oraz termin realizacji do 2029 r. Planowano finansowanie inwestycji ze środków unijnych oraz rządowych, a także Funduszy Norweskich. W lipcu 2025 r. miasto przekazało działki pod realizację projektu.
Nowa wizja oznaczała konieczność wyłonienia nowej koncepcji architektoniczno-urbanistycznej. 29 maja 2026 r. województwo podlaskie we współpracy z białostockim SARP-em ogłosiło jednoetapowy konkurs na nowe Xylopolis. Jako termin składania prac wskazano 21 sierpnia 2026 r., a jako termin ogłoszenia wyników – 11 września 2026 r. To wtedy dowiemy się, jak w przybliżeniu będzie wyglądać Xylopolis.
Projektowany obiekt powinien być obiektem nowoczesnym, innowacyjnym, energooszczędnym, bezpiecznym oraz przyjaznym dla użytkowników. W zakresie rozwiązań funkcjonalnych, architektonicznych, konstrukcyjnych i instalacyjnych powinien nawiązywać do najlepszych przykładów współczesnych obiektów architektonicznych o funkcji z zakresu kultury, edukacji i wystawiennictwa. (...) Wokół budynku należy przewidzieć miejsca rekreacji z możliwością organizacji wystawy plenerowej. Koncepcja zagospodarowania terenu powinna umożliwiać łączenie elementów wystawy stałej i plenerowej, a zagospodarowanie zewnętrza obiektu powinno być odbierane jako naturalne przedłużenie wystawy stałej. Opracowana koncepcja zagospodarowania terenu powinna uwzględniać możliwość organizacji m.in. plenerów rzeźbiarskich, targów drzewnych oraz innych wydarzeń plenerowych
– podano w wytycznych konkursowych. Plan miejscowy dopuszcza w tym miejscu zabudowę do 15 m wysokości. Planowana powierzchnia netto obiektu to 3500 m². Przewiduje się, że będzie on obsługiwał naraz maksymalnie 500 gości, zaś pracowników przewidziano około 40.
Od projektantów oczekuje się „oszczędnych środków wyrazu i ekspresji formy architektonicznej przy założeniu wysokiej jakości jej rozwiązań estetycznych, materiałowych i technologicznych”, a także „inspiracji duchem miejsca”, czyli wrót Puszczy Białowieskiej. Sugeruje się stosowanie naturalnych materiałów takich jak drewno i kamień, jak również organicznych kształtów, zieleni i dużej ilości światła. Uczestnicy konkursu mają położyć nacisk na dostępność, funkcjonalność, ekologię (w tym przystosowanie obiektu do zmian klimatycznych) i efektywność energetyczną.
Xylopolis, tak jak we wcześniejszej koncepcji, ma być multimedialną placówką łączącą w sobie liczne funkcje:
- edukacyjną,
- wystawienniczą,
- rekreacyjną,
- warsztatowo-edukacyjną,
- usługowo-handlową,
- biurową.
W obiekcie znajdzie się „wielowątkowa wystawa stała, stanowiąca uniwersalną opowieść o drewnie – nośniku życia, materii, kultury, duchowości i innowacji”. Powstanie także przestrzeń na wystawy czasowe. Poza tym w Xylopolis przewidziano m.in. salę konferencyjną na 200 osób, mediatekę, 3 pomieszczenia warsztatowe i kawiarnię. W 2026 r. poinformowano, że porozumienia o współpracy z Xylopolis zawarły m.in. Uniwersytet w Białymstoku, Politechnika Białostocka i Lasy Państwowe.
Źródło: bia24.pl, ddb24.pl, radio.bialystok.pl, ios.edu.pl, pb.edu.pl, unitalentowani.pl
14
