Spis treści
Dwa pożary zabytkowego dworku
Cztery zastępy straży pożarnej gasiły ogień, który widać było z odległości kilkunastu kilometrów. Świadkowie opisywali dźwięki strzałów i wybuchów dobiegające z gęsto zazielenionego terenu. Tu, pośród drzew, od ok. 1925 roku stał dobrze zachowany opuszczony dom. Najpierw przypisywano go jednemu z najwybitniejszych polskich ogrodników, Edmundowi Jankowskiemu-Adalsbergowi, którego wciąż upamiętnia nazwa sąsiedniej ulicy - Jankowskiej. Później Arturowi Stefańskiemu, o którym, poza tym, że był ogrodnikiem, wiadomo tyle, co nic.
Zobacz także: Dom na bakier stanął na skos między blokami Warszawy. Co wiemy o tajemniczym budynku?
Jeszcze 20 lat temu miał niemal całkowicie zachowaną stolarkę, metaloplastykę z motywami roślinnymi, dach, a częściowo nawet i wyposażenie. Wyłączony z użytku, zabytkowy dom popadał stopniowo w ruinę. Pierwszy pożar wybuchł w czasach PRL-u. strawił całą drugą kondygnację, która wcześniej służyła jako pełnoprawne piętro mieszkalne. Po remoncie stała się poddaszem.
Drugi pożar - w 2025 roku.
i
Willa ogrodnika z widokiem na sad
Jankowski, odebrawszy nauki w Polsce i Francji, założył w Warszawie prywatną szkołę ogrodniczą, wydawał też czasopismo Ogrodnik Polski, a za działalność naukową otrzymał tytuł honoris causa od Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego. Na Rakowcu (wtedy jeszcze podwarszawskiej wsi) wykupił wielką działkę. Był jeszcze XIX wiek. Swoje nowe gospodarstwo nazwał Jankowem. Dworek wybuduje tu dopiero 45 lat później, kiedy południe Warszawy zacznie się szybko rozwijać. Z werandy rozciągać się będzie widok na wielki sad.
Nie wiadomo, kto jego willę zaprojektował. Styl dworkowy był wyborem prostym i w tamtych czasach oczywistym. W latach 20. w Polsce poszukiwano stylu narodowego, mającego umocnić polską odrodzoną po zaborach tożsamość z pomocą architektury. Choć na południu kraju liczono, że zostanie nim styl zakopiański, Warszawa wybrała konserwatywny, murowany styl dworkowy, a wzorcową inwestycją stała się Kolonia Profesorska zaprojektowana dla siebie przez profesorów Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej.
Zobacz także: Ich puste wille popadają w ruinę. Kiedyś mieszkali tu najbogatsi Polacy: fabrykanci, aktorzy, dyrektorzy
i
Zamiast sadu - ROD, zamiast willi - ruina
Jankowski-Adalsberg zmarł w 1938 roku, zostawiając po sobie pokaźny dorobek naukowy; Stefański w 1939. Willa przetrwała wojnę i przeszła w ręce państwowe wraz z rozległymi terenami wzdłuż torów. Trudno dziś określić, jak duży teren należał do ogrodników. Wiadomo jednak, że na ich części utworzono ogródki działkowe, które działają tu do dziś.
Kiedy w 2025 roku pożar trawił dach zrujnowanej willi, strzelające pod wpływem gorąca płyty eternitu zaalarmowały okolicznych mieszkańców. Mimo wieloletnich rekomendacji biura stołecznego konserwatora, by budynek wpisać do rejestru i wyznaczyć chroniony teren dookoła, wciąż chroni go jedynie miejscowy plan zagospodarowania i wpis do ewidencji zabytków. Jak widać - nie przed ogniem i postępującą ekspresowo degradacją. Od północy pełznie z kolei nowa zabudowa, nadgryzając kurczące się tereny dawnego ogrodu.
Zobacz także: 20 lat doprowadzali ten zabytek do porządku, w piwnicy zrobili kilka tysięcy nawierceń. Oto Dworek Saltzmanna w Gdańsku
28
