Spis treści
Obiekt został zrealizowany przez duet Gijs Van Vaerenbergh (Pieterjan Gijs i Arnout Van Vaerenbergh) w ramach programu sztuki w przestrzeni publicznej organizowanego przez hasselskie centrum Z33.
Doorkijkkerk – „Reading Between the Lines”
Projekt powstał jako odpowiedź na konkurs ogłoszony przez Z33, którego celem było reinterpretowanie relacji lokalnej społeczności z tradycyjnymi kościołami parafialnymi regionu. Inspiracją formalną była archetypowa bryła małego kościoła loońskiego – jednonawowej świątyni z charakterystyczną wieżą i stromym dachem. Zamiast jednak budować kolejną masywną konstrukcję sakralną, architekci zaproponowali efemeryczną, niemal dematerializowaną formę, która jednocześnie obecna i nieobecna w krajobrazie, stała się trwałym elementem programu PIT (Public In the Landscape / Art in Public Space Borgloon-Heers). Realizacja, ukończona we wrześniu 2011 roku, waży około 30–33 ton i od razu weszła do kanonu współczesnych interwencji krajobrazowych w Europie.
Architektura i detale techniczne Doorkijkkerk
Doorkijkkerk to dziesięciometrowa struktura składająca się ze 100 poziomo ułożonych warstw płyt ze stali cortenowskiej, których kontury stanowią kolejne poziome przekroje planu bazowego kościoła. Każda warstwa – o grubości 10 mm – oddzielona jest od sąsiedniej 90-milimetrową szczeliną, co daje proporcję 1:9 (metal : otwór) i sprawia, że obiekt w 90% składa się z powietrza. Około 2000 drobnych kolumn dystansowych – rozmieszczonych nieregularnie w odstępach 30–90 cm z tolerancją ±15–30 cm, aby uniknąć powtarzalnego wzoru – utrzymuje warstwy w równych odległościach, tworząc lewitacyjną, niemal dryfującą kompozycję.
Przebudowa Placu Narutowicza. Pierwsze reakcje? Wstyd
Całość spoczywa na żelbetowej płycie fundamentowej. Z daleka budowla jawi się jako niemal całkowicie przezroczysta, mirażowa; z bliska i pod odpowiednim kątem materializuje się w pełni – ujawniając ostro zarysowane otwory okienne, sklepienie i iglicę wieży. W miejscach okien płyty są zwężone, co wzmacnia penetrację światła i pogłębia efekt dynamicznej gry cieni. Proces projektowy obejmował skanowanie laserowe istniejącego kościoła wzorcowego, sporządzenie 100 precyzyjnych rysunków planów dla belgijskiego wykonawcy Cravero, cięcie laserowe elementów w warsztacie (33 tony stali pocięto w tydzień), spawanie sekcji oraz montaż dźwigowy na placu budowy w zaledwie jeden dzień. Konstrukcja nie pełni funkcji sakralnej ani użytkowej – jest autonomiczną rzeźbą-architekturą, której doświadczenie zależy w pełni od ruchu widza i zmiany perspektywy
Opinie w mediach architektonicznych
Reading Between the Lines spotkało się z entuzjastycznym przyjęciem w międzynarodowej prasie architektonicznej. Brytyjski portal Dezeen (2011) podkreślał, że „poprzez użycie poziomych płyt tradycyjna koncepcja kościoła zostaje przekształcona w transparentny obiekt sztuki”, a krajobraz oglądany z wnętrza „redefiniowany jest przez abstrakcyjne linie”. Amerykański Architect Magazine (2013) opisał realizację jako „90-procentowe powietrze”, które „łączy krajobraz, dziedzictwo i religię w instalację, która z daleka wydaje się masywna, a z bliska rozpływa się w otoczeniu”. ArchDaily uznał ją za jedną z najczęściej odwiedzanych realizacji w historii portalu, podkreślając jej rangę ikony współczesnej architektury krajobrazowej. Belgijskie i międzynarodowe media (m.in. Visit Limburg, Thisispaper) akcentują, jak obiekt kwestionuje konwencje architektury sakralnej, prowokując refleksję nad rolą sacrum w sekularyzującym się społeczeństwie i nad percepcją formy w krajobrazie. Krytycy chwalą precyzję detalu technicznego i głęboką integrację z kontekstem kulturowym Limburgii.
Kapliczka zagubiona w Alpach Bawarskich. Zdjęcia
18
Historia programu Z33, w ramach którego powstał Doorkijkkerk
Z33 – House for Contemporary Art, Design & Architecture w Hasselt – powstało w 2002 roku na bazie dawnego beginażu, ewoluując z prowincjonalnego centrum sztuk wizualnych w wiodącą instytucję interdyscyplinarną. Od 2008 roku Z33 konsekwentnie rozwija program sztuki w przestrzeni publicznej, zaczynając od realizacji takich jak Badeend Florentijna Hofmana. Kulminacją tej strategii był projekt PIT (2011) – część szerszego programu Z-OUT – którego celem było „wstrzyknięcie” sztuki współczesnej w otwarty krajobraz regionu Borgloon-Heers. W ramach PIT obok Doorkijkkerk Gijs Van Vaerenbergh zrealizowano prace m.in. Dré Wapenaara, Aeneasa Wildera, Wesleya Meurisa, Freda Eerdekensa i Tadashiego Kawamaty. Program miał charakter wieloletni i site-specific, angażując lokalną społeczność w dialog z dziedzictwem religijnym i krajobrazem sadów. PIT stał się modelowym przykładem kuratorstwa rozproszonego, gdzie sztuka nie zamyka się w murach muzeum, lecz staje się trwałym elementem tożsamości regionalnej Limburgii.
Sylwetki architektów – Gijs Van Vaerenbergh
Gijs Van Vaerenbergh to duet Pieterjan Gijs (ur. 1983, Leuven) i Arnout Van Vaerenbergh (ur. 1983, Leuven), którzy poznali się podczas studiów architektonicznych i od 2007 roku prowadzą wspólną praktykę z siedzibą w Leuven. Ich twórczość świadomie oscyluje na pograniczu dyscyplin – architektury, rzeźby monumentalnej i instalacji artystycznych – świadomie łamiąc kategorie użytkowe i programowe. Łączą głęboką wiedzę techniczną i teoretyczną z postawą radykalnego eksperymentu; kluczowe dla nich jest doświadczenie przestrzenne widza oraz interakcja dzieła z otoczeniem. Praktyka konsekwentnie angażuje strategie artystyczne, by destabilizować utylitarny charakter architektury.
Przez okno tej kaplicy wpuścili welon łez...
Do najważniejszych realizacji duetu należą: Waterline Monument (Utrecht, 2021) – łukowy monument z setek cortenowskich rur; Colonnade (Brugia, Triennale 2021) – labiryntyczny pawilon kolumnowy; Six Vaults (Hooglede, 2017) – betonowa struktura o sześciu sklepieniach; Arcade (Kruibeke, 2017); Labyrinth (Genk, C-mine, 2015) oraz liczne instalacje tymczasowe i scenografie (m.in. dla Ultima Vez / Wim Vandekeybus). Reading Between the Lines pozostaje ich najbardziej rozpoznawalną i najczęściej fotografowaną pracą, definiującą charakterystyczny język dematerializacji formy i dialogu z krajobrazem.
Materiał powstał przy wsparciu narzędzi AI.
Źródła:
Gijs Van Vaerenbergh – oficjalna strona pracowni: https://www.gijsvanvaerenbergh.com
Z33 – Reading between the Lines: https://www.z33.be
Visit Limburg: https://www.visitlimburg.be
Dezeen (2011): https://www.dezeen.com
ArchDaily (2012): https://www.archdaily.comArchitect Magazine (USA, 2012/2013): https://www.architectmagazine.comThisispaper (2024): https://thisispaper.com
Archixplore: https://archixplore.com
