Przeszklone ściany sprawiają wrażenie, że dach lewituje, a naprzeciw można było wypożyczyć gondolę. Cafe Berg

Cafe Berg we Wrocławiu - projekt Maxa Berga

Po otwarciu Cafe Berg w kwietniu 2021 roku wrocławianie ponownie mogą spożywać napoje nad fosą wzdłuż ul. Podwale. Zupełnie jak w przedwojennym Breslau, gdzie w zaprojektowanym przez ówczesnego miejskiego radcę budowlanego – Maxa Berga, uroczym Milchhauschen (domku mlecznym) można było raczyć się świeżym mlekiem z widokiem na zielone Wzgórze Liebecha (dzisiejsze Wzgórze Partyzantów). Po ugaszeniu pragnienia odstawiano kubki w specjalnie do tego zaprojektowanych otworach balustrady północnego tarasu, skąd można było rozważyć wypożyczenie gondoli z przystani znajdującej się naprzeciwko. Dzisiaj po wypożyczalni łódek nie ma już śladu, ale wciąż można podziwiać zachowane elementy kunsztu Berga.

Zobacz także: Skuł ornament, dobudował skrzydło, obłożył cegłą. Tak powstała willa Maxa Berga we Wrocławiu - teraz jest na sprzedaż

Na zlecenie Zarządu Inwestycji Miejskich projekt renowacji budynku opracowała wrocławska grupa 33_03 pod przewodnictwem architektki Anity Luniak. Nad procesem ze strony Urzędu Miejskiego Konserwatora Zabytków Wrocławia czuwała Agata Chmielowska oraz Zdzisław Żak. Przy dużym zaangażowaniu wyżej wymienionych, wsparciu władz miasta, odpowiednim budżecie i wykonawcy (AKBiK) osiągnięto wysoką jakość, należną autorowi projektu i obiektowi tej klasy, przy którym – ze względu na skalę – wymaga się dużego zrozumienia i wrażliwości na detal.

Zobacz także: Mało brakowało, a projektowałby go legendarny Hans Poelzig. Pozwolenie na budowę wydały 54 urzędy, a przed ścięciem wrocławski wieżowiec uratowała wojna

Żelbetowa konstrukcja – kolumnada smukłych, ośmiobocznych słupów wspierająca równie smukły gzyms, wewnętrzny trzon ok. siedmiocentymetrowych ścian – została oczyszczona, wypiaskowana, a ubytki w jej strukturze wypełniono. Odlany z betonu czterospadowy dach na nowo pokryto ciemną dachówkę i zwieńczono betonowym kominem.

Wewnątrz odkryto oryginalne posadzki lastrykowe z przewagą powierzchni o jasnej zaprawie, której towarzyszy ciemna w masie oprawa trzonu, dodatkowo podkreślająca różnicę w fakturze użytych materiałów – surowy, jasny beton ścian o niekiedy nierównych krawędziach przełamuje gładka, lekko błyszcząca powierzchnia podłogi. Wspomniany trzon mieści funkcję otwartego baru (ściana południowa naprzeciw wejścia głównego) oraz zaplecza dla pracowników i ogólnodostępnej toalety (ściana wschodnia). W jego ścianach pozostawiono oryginalne otwory oraz drewnianą stolarkę okienną w charakterystycznym dla ówczesnego budownictwa kolorze intensywnej zieleni.

W tej samej kolorystyce utrzymano zewnętrzne balustrady, wypełniające przestrzenie między słupami. Część jest oryginalna, niektóre z uwagi na obecnie panujące przepisy musiały zostać podwyższone do wysokości 110 cm.

Nowa warstwa szklenia

Największą zmianą w stosunku do pierwotnego założenia jest nowa warstwa szklenia, która pojawiła się w linii za słupami. Choć ten nowy element może wydawać się dyskusyjny – niewątpliwie zmienia działanie obiektu: z zadaszonego obejścia, z niewielkim kubikiem wewnątrz, otrzymujemy dużo większą powierzchnię, co ma znaczenie ekonomiczne i użytkowe.

Obecnie obiekt może funkcjonować całorocznie w tej samej formule (szklenie zapewnia wymagane warunkami technicznymi parametry cieplne), i łatwiej o utrzymanie stałego operatora tej wymagającej powierzchni. Być może dla niektórych taka argumentacja nie jest wystarczająca – tych zapewniam, że ciepły, lekko opalizujący beżowy kolor stolarki okiennej o cienkich ramach jest wizualnie mało agresywny, a szklenie można w pełni rozsunąć w strefie zachodniej, wschodniej i przede wszystkim północnej tak, że najcenniejszy widok pozostaje niezakłócony.

Ściany zdobi wystawa zdjęć obiektów Maxa Berga

Wnętrza kawiarni doświetlono czarnymi, minimalistycznymi oprawami. Przestrzeń wypełniają wysokie i niskie stoliki, którym towarzyszą odrestaurowane fotele w kolorze fuksji. Ściany zdobi wystawa chaotycznie rozwieszonych czarno-białych zdjęć innych obiektów Maxa Berga. Wejście główne do kawiarni zostało opatrzone złotym logiem stylizowanym na fonty z lat 30. Wystrój odstaje od pieczołowitości oraz pożądanego umiaru, z jakim potraktowano elementy trwałe podczas renowacji, jest natomiast wyposażeniem ruchomym, które w przyszłości może wyglądać inaczej.

Zobacz także: Złoto, futra, setka głów. Największy dom towarowy w Breslau, luksusowy Warenhaus Wertheim, powstał w zaledwie rok

Wraz z mlecznym kioskiem zlokalizowanym w podziemiu pierwotnie istniała stacja redukcyjna gazu. Choć infrastruktura związana z tym przeznaczeniem nie pełni już swojej funkcji, to instalacje odrestaurowano i w przyszłości mają być dostępne dla zwiedzających. Do tej kondygnacji wgląd z zewnątrz zapewniają niewielkie okna w północnej i zachodniej ścianie, którym towarzyszą zachowane, drewniane i pomalowane na czarno okiennice. Do piwnicy prowadzą zewnętrzne schody, których bieg obecnie przedłużono do dobudowanego (już po zakończeniu inwestycji, z inicjatywy właściciela kawiarni) tarasu na wodzie.

Założenia autorskie

Domek nad fosą, dawny bar mleczny zbudowany według projektu Maxa Berga w 1911 roku był wielokrotnie przebudowywany. Gdy przystępowaliśmy do wykonania projektu, trudno było dopatrzyć się pierwotnego zamysłu autora. Podczas prac budowlanych, realizowanych na podstawie naszego projektu, kiedy wyburzone zostały wtórne ściany, okna, sufity oraz skute posadzki, odsłoniła się pierwotna żelbetowa konstrukcja – czterospadowy dach wsparty na ośmiobocznych słupach i prostopadłościennym trzonie otoczonym galerią, posadowiony na masywnej podstawie przyziemia, mieszczącym relikty przedwojennej stacji redukcyjnej gazu.

Adaptując obiekt na potrzeby kawiarenki, dawną galerię osłoniliśmy delikatnym przeszkleniem z rozsuwanymi ścianami, wprowadziliśmy niezbędne dla nowej funkcji zmiany. Głównym bohaterem pozostał beton.

Zobacz także: Zanim przyszły galerie handlowe, to one wypierały sklepiki z miasta. Rynek domów towarowych w Breslau był bezwzględny

Odwiedzając Cafe Berg, trzeba zwrócić uwagę na żelbetową konstrukcję, masywne słupy nawiązujące do świątyni, kontrastujące z wewnętrznym trzonem i dachem o grubości powłok wynoszących 7 cm. Warto przyjrzeć się bliżej samej strukturze betonu o zmiennej kolorystyce i uziarnieniu. Na ścianach widać przewarstwienia świadczące o technologii wykonania budynku.

Przeszklone ściany tworzą architektoniczny kolaż, sprawiają, że znikają słupy, a dach lewituje nad posadzką.

Na balkoniku wysuniętym nad fosę zachowała się oryginalna balustrada z otworami na kubki z mlekiem. Na taras na wodzie można zejść po betonowych historycznych schodkach z zachowaną oryginalną balustradą.

Cafe Berg – mały punkt na mapie Wrocławia – łączy historię z teraźniejszością, jest przykładem rewitalizacji obiektu gdzie oryginalna konstrukcja i współczesne materiały wzajemnie się wspomagają, tworząc tętniącą życiem przestrzeń.

Anita Luniak