Spis treści
Wczoraj w Krakowie oficjalnie rozpoczęła się wystawa o Hotelu Forum. Dumnie zajęła piętro Muzeum Podgórza. Wystawa to jednak ponadprzeciętna, bo raz, że nie jest poświęcona wyłącznie samej architekturze, a przede wszystkim ludziom, kontekstom, przedmiotom, a dwa, że jest to po prostu jedna z najlepszych wystaw, jaką w ostatnich latach pokazywano w którymkolwiek z oddziałów Muzeum Krakowa. Wielowątkowa, angażująca, szczera i czuła. A dziś szczególnie potrzebna, bo Hotel Forum, krakowska ikona polskiego brutalizmu, wciąż czeka na wpis do rejestru zabytków.
Relikwiarz Garbarni, kreacje na studniówkę
Wystawa przeprowadza zwiedzających przez początki Orbisu, projekt hotelu Ingardena z zespołem i opóźnienia w budowie, przez katastrofę dźwigu i operację o kryptonimie Żuraw. Przez "klątwę Garbarni" - utratę stadionu i zachowane "relikwie" z drewnianej rozebranej trybuny - oraz przez rozbiórki domów. Przez podsłuchy prowadzone przez milicję, wątek hotelowego "iksa", hotelowe wzornictwo, sygnowane naczynia i gadżety; przez międzynarodowych gości i Zbigniewa Wodeckiego w kasynie. Przez 279 pokojów i piekiełko Crazy Dragon, w którym Aleksander Kwaśniewski świętował koniec kampanii w 1995 roku, a wpis w księdze pamiątkowej głosił: zamieniliśmy Bolka na Olka. Opowiada, dlaczego goście do wind chcieli zakładać czapki i czym był ReHot, a czym GaH.
Zobacz także: Zniszczona mozaika w Hotelu Forum miała zostać zabytkiem. Rozmawiamy z byłą Konserwator, Moniką Bogdanowską
Poznajemy pracowników, a było ich w okresie szczytowym 600, oglądamy gigantyczne indyki z wędlin i warzyw, modelki wychodzące z tortów. Wystawa zajmuje się wszystkimi ważnymi aspektami działalności hotelu, również tego niezwiązanego z pobytami - w salach konferencyjnych, w pewnym momencie o największej pojemności w Polsce, przez lata krakowskie licea organizowały studniówki, a tysiące Krakusów tańczyło tu poloneza. Tu chodziło się na bale sylwestrowe i na płonące lody.
Na ekspozycji obok służbowych ubrań pracowników wiszą więc kreacje studniówkowe i sylwestrowe.
Ludzie Hotelu Forum
Opisy eksponatów nie są suche i informacyjne - duża część z nich zawiera wypowiedzi pracowników. W państwie o nazwie Hotel Forum to oni rozdawali karty i sprawiali, że wszystko chodziło jak w zegarku, co potwierdzały liczne pochwały faksowane później przez gości do recepcji. Zespół składał się z kilkuset najlepszych absolwentów Krakowskiej Szkoły Hotelarskiej; pracownicy musieli znać przynajmniej dwa języki obce i prezentować się nienagannie - wszystkie zasady opisywał gruby drukowany manual w formie książki. To oni byli tym hotelem i to oni są osią jego historii.
Za obowiązkami i odpowiedzialnością szedł prestiż pracy w luksusowym, dewizowym hotelu, a praca stawała się misją. To punt wspólny dla wielu hoteli wysokiej klasy w krajach komunistycznych. Od Krakowa po Belgrad, każdy taki hotel był osobnym universum, poza czasoprzestrzenią. Zagraniczni goście Hotelu Forum widzieli drobny wycinek rzeczywistości Polski Ludowej, a brzegi tego wycinka często kończyły się właśnie w żelbetowych ścianach Ingardenowej bryły.
To my kreowaliśmy wizerunek naszego kraju, który potem gość z Zachodu niósł w świat, chcieliśmy, by był to obraz gościnności, życzliwości, rekompensujący inne oczywiste braki. Nigdy też nie nazywaliśmy naszych gości klientami - to zawsze byli goście
— mówiły Małgorzata Gunia i Katarzyna Zielińska z służby pięter, cytowane na wystawie. Opowieści pracowników nagrano i udostępniono zwiedzającym. Wystawa pełni też funkcję archiwum społecznego, choć jasnym jest, że najbardziej skandaliczne i soczyste epizody z życia obsługi i hotelu (które z pewnością miały tu miejsce) zostaną w ich pamięci albo na nośnikach, do odkrycia dla przyszłych pokoleń.
Zobacz także: Blichtr, dewizy i dwa programy TV. Victoria, najbardziej reprezentacyjny hotel w PRL
Na wernisażu pojawiła się zresztą cała grupa pracowników i osób związanych z hotelem. Przy niemal każdym z eksponatów można było usłyszeć komentarze pierwszoosobowe o własnych doświadczeniach i wspomnieniach. Pracownicy hotelu do dziś utrzymują ze sobą kontakt, spotykają się regularnie. I to właśnie te spotkania stały się przyczynkiem do zorganizowania wystawy.
Wielki nieobecny
Opowieść wystawy zawiera też oczywiście ostatnie lata hotelu: przemianę z Orbisu w Sofitel, sprzedaż budynku, puste sale, postulaty rozbiórki, plany na postawienie w jego miejscu osiedla mieszkaniowego (propozycja arch. Marka Dunikowskiego i jego biura DDJM), funkcję wieszaka na reklamy wielkopowierzchniowe, powstanie i zamknięcie Forum Przestrzeni, a ostatecznie także zniszczenie mozaiki Krystyny Strachockiej-Zgud, o którym poinformowaliśmy w 2024 roku i rozpoczęcie procedury wpisu do rejestru zabytków wraz z późniejszym odwołaniem złożonym przez właściciela.
Zobacz także: Hotel Forum. Właściciel: "Od 2004 roku żadnej mozaiki nie było". Prezentujemy, jak wyglądała w 2019 roku, kiedy "nie istniała"
Na oficjalnym otwarciu i wernisażu próżno było szukać przedstawicieli funduszu. Nie widać też zaangażowania właściciela w dostarczenie na wystawę materiałów archiwalnych. Wspomnień pracowników Hotelu Forum nie nagrywano w hotelu, a w lokalu po drugiej stronie ulicy, z widokiem na Forum, w sali, do której zresztą przeniosła się szkoła tańca relokowana z budynku.
W usługowym parterze hotelu stale otwierają się nowe lokale, a wnętrza przechodzą kolejne przemiany. Oryginalne lampy i kompozycje artystyczne to znikają, to się pojawiają. Wnętrza wypełniają katalogowe meble obite w plusz. Nagrania z bójek na terenie Forum krążą raz na jakiś czas po internecie. Teren przed - sąsiadujący z Wisłą i strefą wpisaną na listę UNESCO - wypełniają ciasne rzędy leżaków, jarmarczne budy z ziemniakiem na patyku i wesołe miasteczko. Ostatnio do budynku wprowadziły się nietoperze.
Film będzie uzupełnieniem
Wystawa świetnie buduje emocje i nakierowuje je na Hotel Forum i jego dziedzictwo. Niedostępny od lat budynek, zamknięty w większości dla mieszkańców i turystów, znów jest nasz. Jego historię jeszcze dokładniej opowie film, który będzie żyć jeszcze długo po tym, jak skończy się wystawa. Za produkcją stoi Dominika Mietelska-Jarecka z Małopolskiego Instytutu Kultury, która stoi też za bijącym rekordy popularności filmem "Ceramiczna Rewolucja" o Spółdzielni "Kamionka" w Łysej Górze. Premierę przewidziano na listopad, wystawa potrwa do stycznia.
Muzeum wydało też książkę o Hotelu Forum towarzyszącą wystawie.
Muzeum Podgórza daje przykład
Melania Tutak, kuratorka, stworzyła z pomocą byłych pracowników hotelu wystawę świetną, bo oddziałującą. Nie da się przejść przez ekspozycję i wyjść z muzeum obojętnym, bez emocji. Nie trzeba być miłośnikiem architektury, by spędzić tu dwie godziny bez ani minuty nudy. Wystawa o Hotelu Forum jest wystawą o tożsamości miejsca, miasta i jego mieszkańców, i każdy znajdzie tu dla siebie coś interesującego.
Z punktu widzenia zamieszania wokół Hotelu Forum i jego ochrony konserwatorskiej, ale i ochrony powojennego dziedzictwa architektonicznego, wystawa ma jeszcze dwie szalenie ważne funkcje: pokazuje mieszkańcom, o co tak naprawdę trwa walka (bo przecież nie o zachowanie samej bryły hotelu), ale też daje przykład innym miastom, jakie działania prowadzić, kiedy ważą się losy budynków źle urodzonych, o nieoczywistej powierzchowności, z socjalistycznym rodowodem. Tak właśnie powinno wyglądać budowanie świadomości otoczenia wobec tkanki miasta i uzupełnianie działań aktywistów, instytucji związanych z dziedzictwem kulturowym, mediów.
Dzięki tej wystawie znacznie trudniej będzie właścicielowi Hotelu Forum dalej przekonywać mieszkańców na łamach lokalnych serwisów, że wpis Hotelu Forum do rejestru zabytków jest działaniem ze szkodą dla interesu społecznego.
Wystawa Hotel Forum: co, kiedy i gdzie?
Wystawę można oglądać do 10 stycznia 2027 roku w Muzeum Podgórza w Krakowie przy ul. Limanowskiego 51 w godzinach:
- 11-19:00 (środy),
- 10-17:00 (od czwartku do niedzieli).
Cena biletu normalnego to 20 zł, ulgowego - 18 zł.
