Spis treści
Ta 48,5-metrowa wieża, ukończona w 1908 roku, nie jest jedynie punktem widokowym czy ozdobą krajobrazu miejskiego. Stanowi kulminacyjny punkt trzeciej wystawy kolonii artystycznej Mathildenhöhe i jednocześnie dar miasta dla wielkiego księcia Ernsta Ludwika z okazji jego drugiego ślubu. Zaprojektowana przez Josepha Marię Olbricha, łączy w sobie radykalną prostotę formy, ekspresję materiału i symbolikę, która wykracza poza ramy secesji, zapowiadając już elementy ekspresjonizmu.
Historia Hochzeitsturm sięga 1905 roku
21 listopada 1904 roku wielki książę Hesji-Darmstadt Ernst Ludwig zaręczył się z księżniczką Eleonorą zu Solms-Hohensolms-Lich. Ślub odbył się 2 lutego 1905 roku. Miasto Darmstadt, pragnąc uczcić to wydarzenie, postanowiło podarować parze książęcej nie tylko skrzynię ślubną projektu Olbricha, lecz także coś znacznie bardziej trwałego – widoczny z daleka monument, który miał stać się „znakiem rozpoznawczym miasta o wieloznacznym charakterze”.
Już w 1900 roku Olbrich szkicował pierwsze, jeszcze żartobliwe projekty wieży widokowej. Po zaręczynach wrócił do tematu, ale początkowe szkice uznał za zbyt „ciężkie”. Ostateczna decyzja zapadła 1 marca 1906 roku, gdy rada miasta zatwierdziła budżet 330 000 marek na trzecią wystawę kolonii artystycznej – „Hessische Landesausstellung für Kunst und Kunstgewerbe” (Heską Wystawę Krajową Sztuki i Rzemiosła Artystycznego) w 1908 roku. Wieża i przylegająca do niej hala wystawowa miały stworzyć monumentalną całość.
Kapliczka Michele de Lucchi zagubiona w Alpach Bawarskich
Budowę zrealizował w latach 1907–1908 miejski wydział budowlany Darmstadt według precyzyjnych planów Olbricha. Wieża została oddana do użytku w ramach wystawy 1908 roku. Wnętrza – w tym Sala Weselna i Pokój Wielkiego Księcia – ukończono dopiero w maju 1909 roku. W 1914 roku, podczas kolejnej wystawy kolonii, dodano kluczowe elementy dekoracyjne: mozaiki Friedricha Wilhelma Kleukensa, zegar wieżowy Albina Müllera oraz tarczę słoneczną z wierszem Rudolfa Bindinga.
W czasie II wojny światowej wieża ucierpiała podczas bombardowania w 1944 roku – zniszczeniu uległ dach korony.
Hochzeitsturm nie stoi w próżni
Wyrasta na wzgórzu Mathildenhöhe – dawnym winnym pagórku przekształconym w XIX wieku w park z alejami platanów ułożonymi w pięcionawowy wzór, przypominający naturalną katedrę. Nazwa wzgórza pochodzi od małżeństwa wielkiego księcia Ludwika III z księżniczką Matyldą w 1833 roku. W latach 1879–1880 wzniesiono tu podziemny zbiornik wody pitnej o pojemności 4000 m³, którego ziemny kopiec stał się częścią krajobrazu.
Kościół Najświętszego Serca Jezusowego w Monachium
Mathildenhöhe to serce kolonii artystycznej założonej w 1899 roku przez Ernsta Ludwika, który zaprosił do Darmstadt wybitnych twórców Jugendstilu, by stworzyli „całkowite dzieło sztuki” (Gesamtkunstwerk). Wieża stanowi zwieńczenie urbanistycznej koncepcji Olbricha – pionowa masa wieży w połączeniu z horyzontalną bryłą hali wystawowej tworzy „monumentalną jedność wyrastającą z krajobrazu miejskiego”. Zachodnia fasada przylega do gaju platanów, co podkreśla organiczne wtopienie budowli w zieleń. Z daleka – zwłaszcza z pociągów Intercity na zachodzie lub z Oberfeld na wschodzie – wieża wygląda jak „wyciągnięta dłoń chroniąca miasto”. Jest widoczna niemal z każdego punktu Darmstadt i stanowi jego nieformalny symbol.
Zobacz galerię: Największe wrota. Kościół Serca Jezusowego w Monachium
7
Hochzeitsturm to arcydzieło późnego Jugendstilu
Jednocześnie jest to budowla, która wykracza poza ornamentykę secesji ku czystej ekspresji formy i materiału. Olbrich zrezygnował z nadmiaru dekoracji na rzecz klarownej, geometrycznej bryły.
Podstawa: Szeroka, otynkowana na biało baza z portalem wejściowym. Nad portalem piaskowcowy relief Heinricha Jobsta z herbami rodów państwa młodych, otoczony motywami owoców i czterema półnagimi figurami kobiecymi symbolizującymi cnoty władcy: Siłę, Mądrość, Sprawiedliwość i Łagodność (z lwem, sową, wagą i klęczącą postacią).Korpus wieży: Ciemnoczerwona klinkierowa cegła o surowej, niemal brutalistycznej fakturze. Charakterystyczne są „ekscentryczne” pasma okien biegnące wokół narożników – motyw ten podkreśla pionowość i dynamikę bryły, jednocześnie zapowiadając rozwiązania ekspresjonistyczne.Korona: Pięć smukłych, zakrzywionych pinakli z ciemnej glazurowanej cegły – stąd potoczna nazwa „Five-Finger-Tower”. Kształt korony przywodzi na myśl wyciągniętą dłoń lub płomień. To jeden z najbardziej rozpoznawalnych motywów całego kompleksu.Detale fasad: Północna – złocony zegar wieżowy Albina Müllera (1914) z tarczą podtrzymywaną przez trzy łuki i symbolami Wiary, Miłości i Nadziei. Południowa – wielka tarcza słoneczna Kleukensa z promieniami, znakami zodiaku na niebieskiej mozaice i gwiazdami. Na fasadzie mozaiki Kleukensa z 1914 roku: „Pocałunek” (naga para z wielkimi skrzydłami tworzącymi omega) oraz „Fortuna”.
Polskie politechniki w ogonie europejskich uczelni
Wnętrze podzielone na siedem kondygnacji. Na parterze – hol z dwiema wielkimi mozaikami Kleukensa („Fortuna” i alegoria panowania Ernsta Ludwika). Na IV piętrze – Pokój Wielkiego Księcia (ok. 7 m wysokości, beczkowe sklepienie z malowidłami Fritza Hegenbarta – nagie postacie na fantastycznych stworzeniach, jaszczurki, ślimaki, inicjały „EL”). Na V piętrze – Sala Weselna z boazerią z wiązu, malowidłami Philippa Otto Schäfera i złoconym stiukowym stropem. Platforma widokowa na wysokości ok. 33,5 m oferuje panoramę na Darmstadt, Taunus, dolinę Renu i Odenwald.
Olbrich sam pisał w „Darmstädter Tagblatt” (7–8 marca 1906):
„Pionowa masa Wieży Weselnej w połączeniu z horyzontalną bryłą hali wystawowej tworzy monumentalną jedność… ma spełniać najwyższy obowiązek monumentu: milczące, ale wieczne świadectwo entuzjazmu obywateli w chwili najszczęśliwszej i najradośniejszej celebracji życia”.
Czym jest Jugendstil?
Jugendstil, czyli „styl młodości”, to niemiecka i austriacka odmiana międzynarodowego ruchu Art Nouveau, która rozwinęła się przede wszystkim w Niemczech, Austrii i krajach niemieckojęzycznych. Nazwa pochodzi od wpływowego monachijskiego czasopisma „Die Jugend” („Młodość”), założonego w 1896 roku przez Georga Hirtha, które stało się platformą promocji nowego stylu w grafice, sztuce użytkowej i architekturze.
Styl powstał około połowy lat 90. XIX wieku jako reakcja przeciwko historyzmowi, eklektyzmowi i akademickiemu klasycyzmowi dominującemu w oficjalnej sztuce i architekturze XIX wieku. Inspiracją były między innymi angielski ruch Arts and Crafts, japońskie drzeworyty oraz organiczne formy natury – faliste linie, motywy roślinne, arabeski i „uderzenie bicza” (whiplash line). Wczesna faza Jugendstilu (przed 1900 rokiem) charakteryzowała się bogatą, floralną ornamentyką i dynamicznymi, asymetrycznymi krzywiznami. Późniejsza faza, silnie związana z działalnością Henry’ego van de Velde i wiedeńskiej secesji, ewoluowała w kierunku większej abstrakcji, geometryzacji form i nacisku na funkcjonalność oraz szczerość materiału.
Pierwszy blok na warszawskiej Pradze
Jugendstil obejmował wszystkie dziedziny twórczości – architekturę, malarstwo, grafikę, meblarstwo, ceramikę i sztukę użytkową – dążąc do stworzenia Gesamtkunstwerk, czyli całkowitego dzieła sztuki, w którym sztuka wysoka łączy się z codziennym życiem. Ruch osiągnął szczyt popularności w pierwszej dekadzie XX wieku i stopniowo zanikał po 1910 roku, ustępując miejsca nowym tendencjom modernistycznym, choć jego wpływy utrzymywały się miejscami aż do wybuchu I wojny światowej (ok. 1914).
Najwybitniejsi przedstawiciele Jugendstilu to m.in.: w architekturze i designie – Joseph Maria Olbrich, Otto Wagner, Henry van de Velde, Peter Behrens oraz Albin Müller; w malarstwie i grafice – Gustav Klimt, Koloman Moser, Otto Eckmann i Hermann Obrist. W kontekście Darmstadt kluczową rolę odegrał właśnie Olbrich, który jako główny architekt kolonii artystycznej Mathildenhöhe nadał lokalnemu Jugendstilowi geometryczną dyscyplinę i monumentalny charakter.
Architekt – Joseph Maria Olbrich (1867–1908)
Joseph Maria Olbrich, urodzony 22 grudnia 1867 roku w Troppau (Opawie) na Śląsku, był jedną z kluczowych postaci wiedeńskiej secesji. Studiował u Carla von Hasenauera i pracował w pracowni Otto Wagnera. W 1897 roku współzałożył Wiener Secession wraz z Gustavem Klimtem, Josefem Hoffmannem i Kolomanem Moserem. Zaprojektował budynek Secesji (1898) – ikoniczną „złotą kaplicę” z napisem „Der Zeit ihre Kunst, der Kunst ihre Freiheit”.
W 1899 roku wielki książę Ernst Ludwig zaprosił go do Darmstadt jako głównego architekta kolonii Mathildenhöhe. Olbrich otrzymał obywatelstwo heskie (1900) i tytuł profesora. Zaprojektował tu m.in. domy artystów, Ernst-Ludwig-Haus, halę wystawową i – jako zwieńczenie – Hochzeitsturm. Jego twórczość łączyła organiczne linie secesji z geometryczną dyscypliną i naciskiem na materiał. Projektował nie tylko budynki, lecz także meble, ceramikę, oprawy książek i instrumenty muzyczne.
Warszawski CEDET. Pierwszy powojenny dom towarowy
Olbrich zmarł tragicznie młodo – 8 sierpnia 1908 roku w Düsseldorfie na białaczkę, zaledwie kilka tygodni po narodzinach córki Marianne. Hochzeitsturm był jednym z jego ostatnich wielkich dzieł i zarazem najdoskonalszym świadectwem wizji „całkowitego dzieła sztuki”, którą realizował na Mathildenhöhe.
Hochzeitsturm nie jest tylko zabytkiem. To manifest reformatorskiej architektury przełomu wieków – budowla, w której forma, materiał i symbolika tworzą nierozerwalną całość. Dla architektów i znawców historii architektury pozostaje przykładem, jak secesja mogła ewoluować ku nowoczesności, nie tracąc przy tym poetyckiego wymiaru. Dziś, w erze cyfrowej, jej fizyczna obecność na Mathildenhöhe przypomina, że prawdziwa architektura to nie tylko funkcja, lecz także emocja i pamięć zbiorowa.
Tekst powstał przy wykorzystaniu narzędzi AI
Źródła:
Oficjalna strona Hochzeitsturm i Mathildenhöhe: https://hochzeitsturm-darmstadt.eu oraz https://www.mathildenhoehe.deStrona UNESCO World Heritage Centre poświęcona Mathildenhöhe DarmstadtArtykuł na Wikipedia (wersja niemiecka i angielska) oraz specjalistyczne portale architektury takie jak Architectuul i Web Gallery of Art, Publikacje historyczne i opisy z Darmstädter Tagblatt (cytat Olbricha z 1906 r.)Materiały dotyczące Jugendstilu z Encyclopedia Britannica, The Art Story oraz Wikipedia (hasło Jugendstil)
